သုတေသနဟူသည်

ထိခိုက်နစ်နာမှုပုံစံများ

• သိပ္ပံအမွှမ်းတင်ခြင်း (scientism) — သုတေသနမဟုတ်သော အသိပညာကို ပယ်ချခြင်း
• အစွန်းရောက် သံသယဝါဒ — “သုတေသနအားလုံး အီလစ်တွေ လုပ်တာ” ဆိုပြီး အသုံးမဝင်တော့ဟု ထင်မှတ်ခြင်း

သတိထားရမည့်အချက်များ

• ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများ (ဥပမာ – နာဇီသုတေသန) ကို ယုံကြည်မှုအတိုင်းအတာဖြင့် ဖမ်းယူမရ
• တိုင်းတာ၍မရသောအရာများ (ဝေဒနာ၊ အဓိပ္ပာယ်) လျစ်လျူရှုခံရတတ်
• RCT စံနှုန်းတခုတည်းဖြင့် လူမှုရေးပြဿနာများကို ချဉ်းကပ်ရန် ခက်ခဲ

• ရံပုံငွေပေးသူ၏ အကျိုးစီးပွား → ထုတ်ဝေမှုဘက်လိုက်ခြင်း (publication bias)
• “မမြင်ရသောလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်အုပ်စုကြီး” (invisible college) နှင့် ကိုးကားမှု သံသရာ
• ဒေသခံများကို “ဖြေဆိုသူ” သက်သက်ထားခြင်း၊ ပြန်လည်စိန်ခေါ်ခွင့်မရှိခြင်း

• “ထုတ်ရင်ထုတ်၊ မထုတ်နိုင်ရင်ပြုတ်” (publish or perish) → p-hacking, HARKing
• ကိုးကားမှုစီးပွားရေး (citation economy)၊ Impact Factor အတုအယောင်မြှင့်တင်ခြင်း
• မျိုးပွားနိုင်မှု အကျပ်အတည်း (replication crisis)
• အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အဟုန် (institutional inertia) နှင့် ဌာနဆိုင်ရာ ယူဆချက်များ

• မနုဿဗေဒနှင့် လူမျိုးခွဲခြားရေးသိပ္ပံမှ ကိုလိုနီအမွေ၊ သုတေသနကို “ထုတ်ယူခြင်း”
• ဇာစ်မြစ်နှင့် တရားဝင်မှုကို ရောထွေးခြင်း (ဥပမာ – ကဲကုလပ်) သတိပြုရန်
• Open Science, preregistration, CBPR, decolonizing research စသည့် ပြုပြင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ
• မြန်မာ့ဥပမာ – ဒေသခံဘာသာစကားဖြင့် သုတေသနပြုခြင်း၊ အနီးစပ်ဆုံးမူဘောင် (subsidiarity)