သမိုင်းကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးတောတတ်အောင် သင်ပေးခြင်း

သမိုင်းသင်တာက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စုပေါင်းမှတ်ဉာဏ်တွေ၊ နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနဲ့ နိုင်ငံရေးအမြင်တွေ ပုံဖော်တဲ့နေရာမှာ အရေးကြီးတယ်ဆိုတာ ကြာပါပြီ။ ပညာရေးစနစ်တော်တော်များများမှာ သမိုင်းဆိုတာ အထက်စီးကနေ ပြောပြတဲ့ ဇာတ်လမ်းတပုဒ်လို ဖြစ်နေတတ်တယ်။ အဖြစ်အပျက်တွေ၊ ခေါင်းဆောင်တွေ၊ အရေးပါတဲ့ မှတ်တိုင်တွေကို စီစဉ်ပြီး အမျိုးသားရေး ဇာတ်လမ်းတပုဒ်အနေနဲ့ ပုံဖော်ထားတာမျိုးပေါ့။ ကျောင်းသားတွေက ဒီအကြောင်းအရာတွေကို ဖတ်စာအုပ်တွေ၊ စာသင်ခန်းထဲက ရှင်းပြချက်တွေကနေတဆင့် မှတ်သားရပြီး စာမေးပွဲတွေမှာ ဖြေနိုင်မှ တတ်တယ်လို့ ယူဆကြတယ်။ ဒီလိုသင်တဲ့နည်းက အချိန်ကာလအစဉ်လိုက်နဲ့ အချက်အလက်တွေကို သိဖို့ အထောက်အကူပြုပေမယ့်၊ ဒီသမိုင်းအသိပညာတွေက ဘယ်လိုပေါ်လာသလဲ၊ ဘယ်လိုကောက်ချက်ချထားသလဲ၊ ဘယ်လို အငြင်းပွားစရာတွေ ရှိနေသလဲဆိုတာကို မေးခွန်းထုတ်ဖို့တော့ နေရာသိပ်မပေးဘူး ဖြစ်နေတယ်။

ပိုလိုဖရေရာ (Paulo Freire) ရဲ့ နာမည်ကြီး "ဖိနှိပ်ခံရသူများရဲ့ ပညာရေး (Pedagogy of the Oppressed)" စာအုပ်မှာ ရေးထားတဲ့ ပညာရေးဒဿနက သမိုင်းပညာရေးရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ သင်ကြားနည်းတွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်ဖို့ အရေးပါတဲ့ အမြင်တခုကို ပေးထားပါတယ်။ ဖရေရာရဲ့ အလုပ်တွေက သမိုင်းသင်ကြားရေးကိုပဲ သီးသန့်ရည်ရွယ်ထားတာတော့ မဟုတ်ဘူး။ ပညာရေးဆိုတာ နိုင်ငံရေးနဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့်တခုဆိုတဲ့ ပိုကျယ်ပြန့်တဲ့ သီအိုရီကို တင်ပြထားတာပါ။ ဒါပေမဲ့ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးတာ၊ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်တဲ့ အသိစိတ်ရှိတာ၊ ပြီးတော့ အသိပညာနဲ့ အာဏာကြားက ဆက်စပ်မှုတွေအကြောင်း သူပြောပြထားတဲ့ အမြင်တွေက သမိုင်းကို ဘယ်လိုသင်သင့်သလဲဆိုတဲ့ အချက်အပေါ်မှာ အများကြီး သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့် သမိုင်းပညာရေးအပေါ် ဖရေရာရဲ့အမြင်နဲ့ သုံးသပ်မယ်ဆိုရင် စာသင်ခန်းထဲမှာ ဆရာကချည်း ပြောနေမယ့်အစား ဆွေးနွေးပွဲလုပ်ရုံ၊ ဒါမှမဟုတ် တခြားအမြင်လေးတွေ ထည့်သွင်းရုံလောက်နဲ့ မရဘူး။ သမိုင်းဇာတ်လမ်းတွေကို ဘယ်လိုဖန်တီးထားသလဲ၊ ဘယ်သူ့အသံတွေ ပါနေပြီး ဘယ်သူ့အသံတွေကိုတော့ ဖယ်ချန်ထားခဲ့သလဲ၊ အတိတ်ကို လေ့လာခြင်းက ကျောင်းသားတွေရဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို နားလည်မှုအပေါ် ဘယ်လိုလွှမ်းမိုးနေသလဲဆိုတာတွေကို သေချာဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

သမိုင်းသင်ကြားရေးမှာ တွေ့ရတဲ့ "ငွေစုဘဏ်လို ပညာရေးစနစ် (Banking Education)" ရဲ့ ပြဿနာ

ဖရေရာက ပညာရေးကို ငွေစုဘဏ်စနစ်နဲ့ တင်စားပြီး ဝေဖန်ခဲ့တာက အရေးကြီးတဲ့ အစပြုစရာတခုပါပဲ။ ဒီစနစ်မှာဆိုရင် အသိပညာဆိုတာ ဆရာဆီကနေ ကျောင်းသားဆီကို ငွေသွင်းသလို ထည့်ပေးလိုက်တဲ့အရာ ဖြစ်နေတယ်။ ဆရာက ပြောမယ်၊ ကျောင်းသားက နားထောင်မယ်။ ဆရာက သင်ရိုးကို သတ်မှတ်မယ်၊ ကျောင်းသားက အလွတ်ကျက်မယ်ပေါ့။ သင်ယူတယ်ဆိုတာ စူးစမ်းလေ့လာတာမဟုတ်ဘဲ သိမ်းဆည်းသိုလှောင်တဲ့ လုပ်ရပ်တခု ဖြစ်သွားတယ်။

သမိုင်းသင်တဲ့နေရာမှာလည်း ဒီပုံစံမျိုး ဖြစ်နေတတ်တယ်။ ဖတ်စာအုပ်တွေထဲမှာ အကျဉ်းချုံးထားတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေက ပြီးပြည့်စုံပြီး အမှန်တရားကြီးတခုလို ပြထားတော့ ကျောင်းသားတွေအတွက် အရင်းအမြစ်တွေကို စစ်ဆေးဖို့၊ အဓိပ္ပာယ်ကောက်လွဲမှုတွေကို မေးခွန်းထုတ်ဖို့၊ ဒါမှမဟုတ် ကွဲလွဲနေတဲ့ အမြင်တွေကို လေ့လာဖို့ အခွင့်အရေး မရှိသလောက်ပါပဲ။ နိုင်ငံတော်က ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေက တချို့သော သမိုင်းပုံပြင်တွေ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရေးဦးစားပေးချက်တွေကို ပိုခိုင်မာအောင် လုပ်ပေးနိုင်ပြီး ဘယ်အဖြစ်အပျက်တွေကို ပိုအလေးပေးရမယ်၊ ဘယ်ဟာတွေကိုတော့ ဖယ်ထားရမယ်ဆိုတာကို ပုံဖော်ပေးနေတတ်တယ်။

ဒီလိုပညာရေးမျိုးက ကျောင်းသားတွေကို ငြိမ်သက်အံတုမှုမရှိ ဖြစ်စေတယ်လို့ ဖရေရာက ငြင်းဆိုခဲ့တယ်။ ကျောင်းသားတွေက အသိပညာဆိုတာ ကိုယ်တိုင်စူးစမ်းရှာဖွေပြီး တည်ဆောက်ရမယ့်အရာလို့ မမြင်တော့ဘဲ အထက်ကနေ ပေးလာတဲ့အရာလို့ လက်ခံဖို့ သင်ယူလိုက်သလို ဖြစ်သွားတယ်။ ဒီဘဏ်စနစ်လို သင်ကြားမှုကို သမိုင်းမှာ အသုံးပြုလိုက်တဲ့အခါ၊ လွှမ်းမိုးထားတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေကို သဘာဝကျသယောင် မသိမသာ ဖြစ်သွားစေပြီး၊ သမိုင်းကြောင်းကို ကောက်ချက်ချတဲ့နေရာမှာ အာဏာဆက်ဆံရေးတွေ၊ အယူဝါဒဘောင်တွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဩဇာအာဏာတွေက ဘယ်လိုလွှမ်းမိုးနေသလဲဆိုတာကို ကျောင်းသားတွေ သတိမထားမိအောင် တားဆီးသလို ဖြစ်သွားတယ်။

ဒါပေမဲ့ ရိုးရာသမိုင်းသင်နည်းကို ဒီလိုစနစ်တခုတည်းလို့ အကုန်လုံး သိမ်းရုံးပြီးတော့လည်း မလျှော့ချသင့်ဘူး။ အချိန်ကာလအစဉ်လိုက် ဇာတ်လမ်းတွေ၊ အချက်အလက်ခိုင်လုံမှုတွေနဲ့ စနစ်တကျ ရှင်းပြချက်တွေက သမိုင်းဆိုင်ရာ အသိပညာအတွက် လိုအပ်တဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေ ဖြစ်နေတုန်းပါပဲ။ ဒါကြောင့် စိန်ခေါ်မှုက သမိုင်းဇာတ်ကြောင်းတွေကို စွန့်ပစ်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ သမိုင်းအသိပညာတွေ ဘယ်လိုထွက်ပေါ်လာသလဲဆိုတာကို ကျောင်းသားတွေ ကိုယ်တိုင် ဆန်းစစ်နိုင်မယ့် ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးခေါ်တဲ့ စူးစမ်းလေ့လာမှုနဲ့ ပေါင်းစပ်ဖို့ပါပဲ။

အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးခြင်းနဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာ စူးစမ်းလေ့လာခြင်း

လွတ်မြောက်ရေး ပညာရေးရဲ့ အခြေခံအဖြစ် အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးခြင်း (Dialogue) ကို ဖရေရာက အဆိုပြုခဲ့တယ်။ သူပြောတဲ့ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးခြင်းဆိုတာ စာသင်ခန်းထဲမှာ ဒီတိုင်း စကားပြောနေတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ ဆရာနဲ့ ကျောင်းသား အတူတူ လက်တွေ့အခြေအနေကို စူးစမ်းလေ့လာတဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်တခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် နှိမ့်ချမှု၊ အပြန်အလှန် လေးစားမှုနဲ့ အမှန်တရားကို ရှာဖွေချင်တဲ့ စိတ်ဆန္ဒတွေ လိုအပ်တယ်။

သမိုင်းစာသင်ခန်းထဲမှာ ဆွေးနွေးမှုလုပ်တာက ကျောင်းသားတွေ အတိတ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး လေ့လာတဲ့ပုံစံကို ပြောင်းလဲပေးနိုင်တယ်။ သမိုင်းဇာတ်လမ်းတွေကို ပြီးပြည့်စုံသွားပြီဖြစ်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေလို့ သဘောထားမယ့်အစား၊ သမိုင်းပညာရှင်တွေ ကိုယ်တိုင်ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ မေးခွန်းတွေကို ကျောင်းသားတွေကပါ လေ့လာနိုင်ဖို့ ဆရာက ဖိတ်ခေါ်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့သလဲဆိုတာ ငါတို့ ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ။ ဘယ်လိုအရာမျိုးကို ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အထောက်အထားလို့ သတ်မှတ်မလဲ။ ဘာကြောင့် သမိုင်းပညာရှင်တွေက အဖြစ်အပျက်တခုတည်းအပေါ်မှာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွေ ကွဲလွဲနေကြတာလဲ ဆိုတာမျိုးပေါ့။

ဒီလိုဆွေးနွေးတာက ဆရာရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို ပျောက်ကွယ်သွားစေတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ စူးစမ်းလေ့လာမှုကို လမ်းညွှန်ပေးတဲ့နေရာမှာ ဆရာတွေက မရှိမဖြစ် အရေးပါတယ်ဆိုတာကို အလေးပေးရင်းနဲ့ပဲ ဆရာမပါဘဲ ကျောင်းသားချည်းသက်သက် လေ့လာတဲ့ပုံစံကို ဖရေရာကိုယ်တိုင်က လက်မခံခဲ့ပါဘူး။ ဆရာဆိုတာ သတင်းအချက်အလက်တွေကို သွင်းပေးသူ မဟုတ်တော့ဘဲ ကျောင်းသားတွေကို သမိုင်းအထောက်အထားတွေ ရှာဖွေဖို့၊ အထောက်အထားတွေကို နောက်ခံအကြောင်းအရာနဲ့ ချိတ်ဆက်ဖို့နဲ့ ကွဲလွဲနေတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွေကို အကဲဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးတဲ့ လမ်းပြသူ (Facilitator) တယောက် ဖြစ်လာပါတယ်။

ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကနေတဆင့် ကျောင်းသားတွေဟာ သမိုင်းဆိုတာ အတိတ်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အထောက်အထား၊ အမြင်နဲ့ လေ့လာမှုနည်းလမ်းတွေအပေါ် မူတည်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရတဲ့ နယ်ပယ်တခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို စတင်နားလည်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ဘဝ အတွေ့အကြုံကနေ စတင်ခြင်း

ဖရေရာရဲ့ သင်ကြားမှုပညာမှာ အဓိကကျတဲ့ မူဝါဒတခုကတော့ ပညာရေးဆိုတာ သင်ယူသူတွေရဲ့ လက်တွေ့ဖြတ်သန်းရတဲ့ ဘဝအတွေ့အကြုံတွေကနေ စတင်သင့်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ ဖရေရာက ဘရာဇီးလ်က လူကြီးစာတတ်မြောက်ရေး အစီအစဉ်တွေမှာ အလုပ်လုပ်ရင်း ဒီနည်းလမ်းကို ဖော်ထုတ်ခဲ့တာပါ။ အဲဒီမှာ အလုပ်လုပ်တာ၊ မြေယာကိစ္စ၊ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်တာတွေလို နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေက ဝေဖန်ပိုင်းခြား စဉ်းစားဖို့အတွက် အစပြုစရာတွေ ဖြစ်လာခဲ့တယ်။

သမိုင်းသင်ကြားရေးမှာ ဒီမူကိုကျင့်သုံးမယ်ဆိုရင် သမိုင်းဆိုင်ရာ စူးစမ်းလေ့လာမှုတွေကို ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်တွေဆီ ချိတ်ဆက်ပေးဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။ မိသားစုသမိုင်းတွေ၊ ဒေသတွင်း ရိုးရာဓလေ့တွေနဲ့ ရပ်ရွာရဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေကနေတဆင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ သမိုင်းဖြစ်စဉ်တွေကို လေ့လာဖို့ အစပြုနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းအကြောင်း ဆွေးနွေးတဲ့အခါ ဒေသတွင်း ပြောင်းရွှေ့မှုပုံစံတွေ၊ စီးပွားရေး အပြောင်းအလဲတွေ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရေး မငြိမ်မသက်မှုတွေကို မလေ့လာခင် မိသားစုဇာတ်လမ်းလေးတွေကနေ အရင်စတင်နိုင်ပါတယ်။

ဒီလိုချိတ်ဆက်မှုတွေက ကျောင်းသားတွေကို သမိုင်းဆိုတာ အလှမ်းဝေးတဲ့ စိတ်ကူးယဉ်အရာ မဟုတ်ဘဲ သူတို့ဘဝတွေကို ပုံဖော်ပေးနေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တခုဖြစ်ကြောင်း မြင်လာအောင် ကူညီပေးပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ ဒီနည်းလမ်းကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်တဲ့ အမြင်နဲ့ အသုံးပြုဖို့ လိုပါတယ်။ ရပ်ရွာရဲ့ မှတ်ဉာဏ်ဆိုတာက တရားဝင်သမိုင်းကြောင်းတွေထက် အမြဲတမ်း ပိုမှန်ကန်တယ်၊ ပိုပြီး လွတ်မြောက်စေတယ်လို့တော့ ပြောလို့မရပါဘူး။ နှုတ်ပြောသမိုင်းတွေမှာလည်း သေချာစစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်တဲ့ ဒဏ္ဍာရီတွေ၊ ချန်လှပ်ထားမှုတွေနဲ့ ဘက်လိုက်မှုတွေ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖရေရာရဲ့ စာသင်ခန်းထဲမှာဆိုရင် ဒေသန္တရအသိပညာကို မေးခွန်းထုတ်စရာမလိုတဲ့ အမှန်တရားတခုလို သဘောမထားဘဲ စုပေါင်းဆန်းစစ်လေ့လာဖို့အတွက် ကုန်ကြမ်းတခုအနေနဲ့ သဘောထားပါတယ်။

Generative Themes နှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများ

ဖရေရာက အခြေခံလူမှုရေးတည်ဆောက်ပုံတွေကို ဖော်ပြပေးနိုင်တဲ့ လူတွေရဲ့ဘဝထဲက ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်နေတဲ့ ပြဿနာတွေကို 'ပွားများဆွေးနွေးနိုင်တဲ့ ခေါင်းစဉ်များ (Generative themes)' ဆိုတဲ့ အယူအဆနဲ့ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့တယ်။ စာတတ်မြောက်ရေး ပညာရေးမှာ ဒီခေါင်းစဉ်တွေက အလုပ်သမား၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနဲ့ မြေယာပိုင်ဆိုင်မှု စတဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ အခြေအနေတွေကို ဆွေးနွေးရာကနေ ထွက်ပေါ်လာတာပါ။

သမိုင်းသင်ကြားရေးမှာဆိုရင် ဒီလိုခေါင်းစဉ်တွေက အချိန်ကာလအစဉ်လိုက် သင်ကြားမှုသက်သက်အတွက် အခြားရွေးချယ်စရာ ဘောင်တခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်။ ကိုလိုနီစနစ်၊ စီးပွားရေးမညီမျှမှု၊ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရေးအာဏာ စတဲ့ ခေါင်းစဉ်တွေကနေတဆင့် ကျောင်းသားတွေဟာ ခေတ်ကာလအမျိုးမျိုးကြားက ဖြစ်စဉ်ပုံစံတွေကို ခြေရာခံနိုင်ပြီး အခြေခံတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အင်အားစုတွေက လူသားတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံကို ဘယ်လိုပုံဖော်ထားသလဲဆိုတာကို လေ့လာနိုင်ပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကနေတဆင့် ကိုလိုနီခေတ် မြေယာမူဝါဒတွေ၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြေယာပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွေနဲ့ လက်ရှိဖြစ်နေတဲ့ မြေယာပဋိပက္ခတွေကို ကျောင်းသားတွေ လေ့လာနိုင်တယ်။ ဒီလို အချိန်နဲ့အမျှ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာမှုတွေကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အတိတ်က ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက လက်ရှိအခြေအနေတွေအပေါ် ဘယ်လိုဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေသလဲဆိုတာကို ကျောင်းသားတွေ နားလည်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီလို ခေါင်းစဉ်တွေကို ရွေးချယ်တာကလည်း နိုင်ငံရေးနဲ့ သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုတခုပါပဲ။ ကျောင်းသားတွေအနေနဲ့ သမိုင်းရဲ့ တည်ဆောက်ပုံကို နားလည်သလို သမိုင်းအစဉ်လိုက် ဖြစ်စဉ်တွေကိုလည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်စေဖို့အတွက် ဆရာတွေက ခေါင်းစဉ်အလိုက် လေ့လာတာနဲ့ အချိန်ကာလအစဉ်လိုက် ရှင်းလင်းမှုကြားမှာ မျှတအောင် ထိန်းကျောင်းပေးရပါမယ်။

သမိုင်းဇာတ်ကြောင်းများကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ခြင်း

လူမှုရေး အခြေအနေတွေကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက်တွေကို ဆန်းစစ်တဲ့ ဖရေရာရဲ့ 'သင်္ကေတပြုခြင်းနဲ့ သင်္ကေတဖျက်ခြင်း (codification and decodification)' နည်းလမ်းကိုလည်း သမိုင်းအထောက်အထားတွေမှာ အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ဆရာတွေက ဓာတ်ပုံတွေ၊ နိုင်ငံရေး မိန့်ခွန်းတွေ၊ သတင်းစာဆောင်းပါးတွေ ဒါမှမဟုတ် ဖတ်စာအုပ်ထဲက ကောက်နုတ်ချက်တွေကို ပြသပြီး ကျောင်းသားတွေကို ဝေဖန်ပိုင်းခြား ဆန်းစစ်ခိုင်းနိုင်ပါတယ်။

ဒီလုပ်ငန်းစဉ်မှာ မေးသင့်တဲ့ မေးခွန်းတွေကတော့- ဒီစာရွက်စာတမ်းကို ဘယ်သူထုတ်ခဲ့တာလဲ။ ဘယ်သူ့ရဲ့ အမြင်ကို ကိုယ်စားပြုသလဲ။ ဘယ်လို ယူဆချက်တွေ ပါဝင်နေသလဲ။ ဘယ်သူ့ရဲ့ အသံတွေ ပျောက်ဆုံးနေသလဲ ဆိုတာတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုဆန်းစစ်တာက ကျောင်းသားတွေကို သမိုင်းဇာတ်ကြောင်းတွေဆိုတာ အလွယ်တကူ ရှာတွေ့သွားတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ တမင်ဖန်တီးတည်ဆောက်ထားတာဖြစ်ကြောင်း နားလည်စေပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ ကျောင်းသားတွေက ယုတ္တိရှိတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုနဲ့ အထောက်အထားမရှိတဲ့ မှန်းဆချက်ကြားက ကွာခြားချက်ကို ခွဲခြားသိမြင်ဖို့ သင်ယူရပါမယ်။ အရင်းအမြစ်တွေကို ဝေဖန်ပိုင်းခြား လေ့လာရာမှာ အထောက်အထား၊ နောက်ခံအခြေအနေနဲ့ သမိုင်းကြောင်းရေးသားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွေကို သေချာဂရုစိုက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားအရဆိုရင် ဖရေရာရဲ့ သင်ကြားမှုပညာဟာ အထောက်အထားတွေကို အမြဲအကဲဖြတ်၊ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အထောက်အထားသစ်တွေ ရလာတဲ့အခါ ကောက်ချက်ချမှုတွေကို ပြင်ဆင်လေ့ရှိတဲ့ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် သမိုင်းပညာရှင်တွေရဲ့ အလေ့အကျင့်တွေနဲ့ သွားပြီး တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။

တိတ်ဆိတ်နေတဲ့ အမြင်တွေကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း

လူသားဆန်မှုနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာအပေါ် ဖရေရာရဲ့ ယုံကြည်မှုက ကြီးစိုးနေတဲ့ ဇာတ်ကြောင်းတွေကြားမှာ ဘေးဖယ်ခံထားရတဲ့ အသံတွေကို အလေးပေးဖို့ သဘာဝကျကျပဲ လမ်းပြနေပါတယ်။ နိုင်ငံတော်သမိုင်း တော်တော်များများမှာ အလုပ်သမားတွေ၊ တောင်သူလယ်သမားတွေ၊ အမျိုးသမီးတွေ၊ လူနည်းစု အသိုင်းအဝိုင်းတွေနဲ့ ကိုလိုနီပြုခံရသူတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေက နိုင်ငံရေး အထက်တန်းလွှာတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် နေရာပေးခံရမှု အရမ်းနည်းပါတယ်။

ဒီလိုအမြင်တွေကို ထည့်သွင်းပေးခြင်းအားဖြင့် ကျောင်းသားတွေရဲ့ အတိတ်အပေါ် နားလည်မှုကို ပိုကျယ်ပြန့်စေပြီး သမိုင်းဖြစ်စဉ်တွေက မတူညီတဲ့ လူမှုအုပ်စုတွေအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်မှုရှိခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဖော်ပြနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘေးဖယ်ခံထားရတဲ့ အသံတွေကို ထည့်သွင်းတဲ့နေရာမှာလည်း အလွန်အမင်း စိတ်ကူးယဉ်ဆန်ဆန် မဖြစ်သင့်ပါဘူး။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေ ကိုယ်တိုင်ကလည်း တခြားသူတွေကို ဖယ်ကြဉ်ထားတဲ့ ဇာတ်လမ်းမျိုးတွေကို ဖန်တီးနိုင်သလို၊ အခြားရွေးချယ်စရာ သမိုင်းတွေမှာလည်း သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယူဆချက်တွေ ပါဝင်နေနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဖရေရာရဲ့ ချဉ်းကပ်မှုက မှန်ကန်တယ်၊ လွတ်မြောက်စေတယ်လို့ ယူဆရတဲ့ အမြင်တွေအပါအဝင် သမိုင်းရှုထောင့်အားလုံးကို ဝေဖန်ပိုင်းခြား ဆန်းစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်က လွှမ်းမိုးနေတဲ့ ဇာတ်ကြောင်းတခုရဲ့နေရာမှာ နောက်တခုနဲ့ အစားထိုးဖို့သက်သက် မဟုတ်ဘဲ အတိတ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဗဟုသုတကြွယ်ဝပြီး အထောက်အထားအခြေပြုတဲ့ နားလည်မှုမျိုး ဖြစ်ထွန်းလာစေဖို့ပါပဲ။

သမိုင်းဆိုင်ရာ အသိအမြင်နဲ့ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု (Praxis)

ဆင်ခြင်တွေးတောခြင်းနဲ့ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ခြင်းကို ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ဖရေရာရဲ့ 'Praxis' (လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု) အယူအဆက ပညာရေးရဲ့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။ အသိပညာဆိုတာ လူတဦးချင်းစီကို သူတို့ရဲ့ ကမ္ဘာကြီးကို နားလည်စေပြီး အဲဒီအထဲမှာ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း ရှိလာစေမှသာ အဓိပ္ပာယ်ရှိတာပါ။

သမိုင်းသင်ကြားရေးမှာဆိုရင် ဒီရည်မှန်းချက်ကို "သမိုင်းဆိုင်ရာ အသိအမြင် တိုးတက်လာခြင်း" အဖြစ် နားလည်နိုင်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေက လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ အနာဂတ်အလားအလာတွေအပေါ် ဘယ်လိုလွှမ်းမိုးနေသလဲ ဆိုတာကို သတိပြုမိလာတာပါ။ ဒီလို အသိအမြင်မျိုးရှိတဲ့ ကျောင်းသားတွေဟာ နိုင်ငံရေးအရ အခိုင်အမာပြောဆိုချက်တွေကို အကဲဖြတ်ဖို့၊ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ တူညီတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို ခွဲခြားသိမြင်ဖို့၊ မှတ်ဉာဏ်နဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အချေအတင် ဆွေးနွေးမှုတွေမှာ ဝေဖန်ပိုင်းခြားပြီး ပါဝင်ဖို့ ပိုမိုအဆင်သင့် ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒီလို သမိုင်းဆိုင်ရာ အသိအမြင်တွေ ပြုစုပျိုးထောင်တာက သမိုင်းစာသင်ခန်းကို အယူဝါဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုနေရာ တခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ဖို့တော့ မလိုအပ်ပါဘူး။ နိုင်ငံသားတယောက်အနေနဲ့ တွေးတွေးဆဆ ပါဝင်လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့အတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေမယ့် ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးခေါ်တဲ့ စူးစမ်းလေ့လာမှု၊ ကျင့်ဝတ်နဲ့အညီ ဆင်ခြင်သုံးသပ်မှုနဲ့ ရှုထောင့်ပေါင်းစုံကို လက်ခံနိုင်တဲ့ ပွင့်လင်းမှုစတဲ့ ဉာဏပိုင်းဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့်တွေကို မွေးမြူပေးခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ကြုံရတဲ့ ကန့်သတ်ချက်တွေနဲ့ သင်ကြားရေး အခက်အခဲတွေ

ဖရေရာရဲ့ အယူအဆတွေက ကောင်းမွန်ပေမယ့် သမိုင်းသင်ကြားရေးမှာ လက်တွေ့အသုံးချတဲ့အခါ ကြီးမားတဲ့ အခက်အခဲတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရပါတယ်။ စံသတ်မှတ်ထားတဲ့ စာမေးပွဲတွေက အဓိပ္ပာယ်ဖော် ဆန်းစစ်တာထက် အချက်အလက်တွေကို အလွတ်ကျက်မှတ်တာကို ပိုဦးစားပေးလေ့ရှိတယ်။ နိုင်ငံတော် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတွေက အငြင်းပွားစရာ သမိုင်းကြောင်းတွေကို ဆွေးနွေးခွင့် ကန့်သတ်ထားနိုင်တယ်။ ကျောင်းသား အရမ်းများတဲ့ စာသင်ခန်းတွေနဲ့ အချိန်အကန့်အသတ်ကြားမှာ သင်ရတဲ့ ဆရာတွေအတွက် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးတဲ့ သင်နည်းကို ရေရှည်လုပ်ဖို့ ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးတာ ကိုယ်တိုင်ကလည်း စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိနေပြန်တယ်။ အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ သမိုင်းကြောင်း ဆွေးနွေးမှုတွေ လုပ်ဖို့ ကျောင်းသားတွေမှာ လိုအပ်တဲ့ နောက်ခံဗဟုသုတ မရှိတာမျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်။ သမိုင်းကြောင်း အကြောင်းအရာတွေက လက်ရှိ နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ သွားချိတ်ဆက်မိတဲ့အခါ စာသင်ခန်းထဲက ဆွေးနွေးမှုတွေက အုပ်စုကွဲသွားတာမျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ဆွေးနွေးမှုတွေက အပြုသဘောဆောင်ပြီး အထောက်အထားအပေါ်မှာပဲ အခြေခံဖို့အတွက် ဆရာတွေအနေနဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိအောင် သေချာဂရုစိုက်ပြီး ထိန်းကျောင်းပေးရပါမယ်။

ဖရေရာက ဒီလိုအခက်အခဲတွေကို သတိပြုမိပါတယ်။ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးဖို့ကို အလေးပေးခဲ့ပေမယ့် စနစ်တကျရှိမှု ဒါမှမဟုတ် ကျွမ်းကျင်မှုကို စွန့်လွှတ်ဖို့တော့ သူ အားမပေးခဲ့ပါဘူး။ ထိရောက်တဲ့ သင်ကြားမှုဖြစ်ဖို့အတွက် သေချာတဲ့ စီစဉ်မှု၊ ရှင်းလင်းတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ စနစ်ကျတဲ့ လမ်းညွှန်မှုတွေ လိုအပ်ပါတယ်။

ကောက်ချက်

ပိုလိုဖရေရာရဲ့ ပညာရေးဒဿနက သမိုင်းသင်ကြားခြင်းကို ပြန်လည်စဉ်းစားဖို့အတွက် တန်ဖိုးရှိတဲ့ အမြင်တွေကို ပေးနေဆဲပါပဲ။ ဘဏ်စနစ်ပုံစံ ပညာရေးကို သူ ဝေဖန်ခဲ့တာက အချက်အလက်တွေ ချည်းပဲ အလွတ်ကျက်ခိုင်းတဲ့ သင်ကြားမှုရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို မီးမောင်းထိုးပြနေသလို၊ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးတာ၊ ဝေဖန်ပိုင်းခြား စူးစမ်းတာနဲ့ လက်တွေ့ဘဝ အတွေ့အကြုံတွေကို အလေးပေးတာကလည်း သက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်တွေကို သမိုင်းဆိုတာ လက်တွေ့စူးစမ်းလေ့လာရမယ့် လုပ်ငန်းစဉ်တခုအဖြစ် သဘောထားလာအောင် အားပေးနေပါတယ်။

တချိန်တည်းမှာပဲ ဖရေရာရဲ့ အယူအဆတွေကို သမိုင်းပညာရေးမှာ အသုံးပြုတဲ့အခါ သေချာလေး ပြင်ဆင်အသုံးချဖို့တော့ လိုပါတယ်။ ဆရာတွေဟာ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးတာနဲ့ သမိုင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသန လိုအပ်ချက်တွေကြားမှာ မျှတအောင် လုပ်ရမယ်။ ခေါင်းစဉ်အလိုက် လေ့လာတာကို အချိန်ကာလအစဉ်လိုက် နားလည်မှုနဲ့ ပေါင်းစပ်ပေးရမယ်။ ပြီးတော့ စာသင်ခန်းထဲက သင်ကြားရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်တွေကိုလည်း ကျော်လွှားနိုင်ရပါမယ်။

ဖရေရာရဲ့ ချဉ်းကပ်နည်းက သမိုင်းသင်ဖို့အတွက်လမ်းညွှန်ချက်တခုကို ပေးထားတာပါ။ ပညာရေးဆိုတာ နားလည်မှုကို ပူးပေါင်းရှာဖွေခြင်းအဖြစ် သဘောထားဖို့၊ အာဏာက သမိုင်းဇာတ်ကြောင်းတွေကို ဘယ်လိုပုံဖော်ထားသလဲ ဆိုတာကို ဆန်းစစ်ဖို့၊ ပြီးတော့ အတိတ်အကြောင်းနဲ့ အဲဒီအတိတ်ကနေ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေမှုတွေကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားပြီး ဆွေးနွေးနိုင်စွမ်းရှိတဲ့ သင်ယူသူတွေကို မွေးထုတ်ပေးဖို့ပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။